|
ARI SOKMASINA DİKKAT! BU HASTALIKLARA YOL
AÇABİLİR
Çoğu insanın ciddiye almadığı arı sokmaları, böbrek, kalp kası
ve damar iltihaplarına yol açabilir, hatta bazı durumlarda ölüme
de neden olabilir.
Özellikle yazın sık rastlanan arı sokmaları, bazı kişilerde
ölümle sonuçlanan ciddi sağlık sorunlarına neden oluyor. Son
olarak reklamcı Arsun Erdal'ın ölümüyle gündeme gelen arı
sokması sonucu gelişen anaflaksi, arı sokmasının beraberinde
getirdiği risklerin en önemlisi olarak biliniyor. Cerrahpaşa Tıp
Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof.
Dr. Ahmet Rasim Küçükusta, arı alerjilerini ve yapılması
gerekenleri anlattı...
Yılda 100 kurban
Arı sokmalarının yol açtığı sorunlar nelerdir?
Arı sokmasına bağlı reaksiyonlar, ilk 4 saatte olanlar ve sonra
gelişenler olarak iki grupta toplanır. Normal lokal reaksiyonlar
arının soktuğu yerde ağrı, yanma, kızarıklık ve şişmeye yol açar
ve birkaç saat içinde geçer. Şişen bölgeye soğuk kompres
uygulanması ve ağrı kesiciler yeterlidir. Büyük lokal
reaksiyonlarda arının soktuğu yerde geniş bir alana yayılan
şişlik ve kızarıklık vardır. Bazı kişilerde bulantı, kusma,
halsizlik de görülebilir; 10 gün sürebilir. Sokulan yer üst
solunum yollarına yakınsa tehlikeli olabilir. Aynı anda onlarca
arının soktuğu kişilerde anaflaksiye benzeyen bir tablo ortaya
çıkar. Bunlar tekrar sokulduklarında anaflaksi gelişebilir.
Anaflaksi ise ölüme kadar gidebilen sonuçlar doğurur. 4 saatten
sonra ortaya çıkan reaksiyonlar ise çevresel sinir iltihabı, kas
güçsüzlüğü, serum hastalığı, böbrek iltihabı, kalp kası iltihabı
ve damar iltihabına yol açabilir.
Anaflaksi nedir?
Alerjilerin en korkulan, en ağır ve tehlikeli şeklidir. 'Alerjik
şok' olarak da bilinir. Ayrıca 'Penisilinden öldü' diye bilinen
olayların nedeni hep anaflaksidir. İlaçlar, serumlar, aşılar,
kan ve kan ürünleri, yiyecekler, katkı maddeleri, egzersiz,
soğuk, lateks hatta sperm anaflaksiye veya anaflaksiye benzeyen
reaksiyonlara neden olabilir. Ölümcül anaflaksilerin yılda her
10 milyon kişiden 4 - 20 kadarında görülebileceği tahmin edilir.
Buna göre ülkemizde her yıl yaklaşık 100 kişinin anaflaksiden
yaşamını yitirdiği söylenebilir.
Belirtileri nelerdir?
Yaygın kurdeşen (ürtiker), deri altı ödemi, kaşıntı, üst solunum
yolları tıkanıklığı, hırıltılı solunum ve nefes darlığı, şok ve
tansiyon düşüklüğüyle beraber dolaşım yetersizliği, kalp ritim
bozuklukları, bulantı, kusma, ishal, karın ağrısı gibi
belirtiler vardır.
Risk grubu kimlerdir?
Kimlerde ölümcül olur?
Arı sokmasına bağlı anaflaksilerden ölüm riski yaşlılarda daha
yüksektir. Çocuklarda ölüm nadirdir. Bunun dışında kalp ve
dolaşım bozukluğu olanlar, beta-bloker sınıfı ilaç kullananlar,
baş ve boyundan sokmalar, anaflaksi belirtileri 10 - 15 dakikada
ortaya çıkanlar, Adrenalin tedavisi yapılmayanlar veya geç
yapılanlarda ölüm daha fazla görülür. Ölüm nedeni, gırtlak ödemi
(ses telleri şişmesi), inatçı tansiyon düşüklüğü veya kalp
krizidir.
Ağır anaflaksi önceden tahmin edilebilir mi?
Ölüme kadar gidebilen ağır anaflaksiler, genellikle ön uyarı
olmadan ortaya çıkarlar. Nitekim, anaflaksiden ölenlerin çoğu
daha bu çeşit arı sokmasına maruz kalmamış kişilerdir. Arı
sokmasına bağlı büyük lokal reaksiyon meydana gelenlerde daha
sonraki sokmalarda anaflaksi riski ise yüzde 5'dir.
Arı alerjisi nasıl teşhis edilir?
En önemli yöntem deri testleri. Test, arı sokmasının üzerinden
en az 3 - 4 hafta geçtikten sonra yapılmalı. Ayrıca kan testi de
uygulanabilir ancak duyarlılığı daha azdır. Arı sokmasından
sonra, akut alerjik reaksiyon geçiren ve deri testleri pozitif
olan kişilerin arı zehrine karşı immunoterapi (aşı tedavisi)
görmeleri gerekir. Bir sonraki arı sokmasını önlemedeki
etkinliği yüzde 98'dir. Sadece deri belirtileri gösteren
çocuklarda aşı şart değil.
Tedavisi 3 - 5 yıl
Tedavisi nasıl yapılır?
Anaflakside yaşam kurtarıcı ilaç adrenalindir. Kortizon ve
antihistaminik ilaçlar da kullanılır. Anaflaksi çok acil bir
durumdur. Kişiye hemen girişimde bulunulmadığı zaman kısa
zamanda ölüme neden olabilir. Bu nedenle belirtileri saptanır
saptanmaz doktor veya hastaneye ulaşılmalı.
Anaflaksi geçirmiş olanlar nelere dikkat etmeli?
Yanlarında durumlarını bildiren bir kart veya künye taşımalı.
Anaflaksi nedeniyle ölüm tehlikesi atlatanlar, yanlarında
sürekli olarak adrenalin bulundurup, uygulayabilmeli. İçinde
adrenalin bulunan özel enjektörleri kişi pantolonunun üzerinden
bile uygulayabilir.
Arı soktuğunda neler yapılmalı?
Arının iğnesi özenle çıkarılmalı (Üzerindeki mikropları öldürmek
için aleve tutulan toplu iğneyle sokulan yerdeki üstderi
dikkatle kaldırılarak arının iğnesi görünür hale getirilmeli).
Bol su, sabun veya antiseptik solüsyonla yıkanmalı ve
sulandırılmış amonyakla dezenfekte edilmeli.
Sabunla yıkanmış ve alkolle dezenfekte edilmiş cımbızla iğne
alınmalı.
Ağrı ve şişmeyi önlemek için buz uygulanmalı.
Sokulan yer kol veya bacakta ise bunların yukarı kısımları bir
sargı beziyle çok sıkmadan sarılmalı, kol ve bacaklar yukarı
kaldırılmalı. |
